RT Audacity - шаблон joomla Оригами
Image is not available
Slider
Image is not available
Slider
111   312 23

مطالب علمی-پژوهشی

علمی-پژوهشی

  • 1
  • 2
  • 3

مروری بر متغیرهای پره آنالیتیک تاثیر گذار در ارزیابی بیومارکرهای قلبی

بیومارکرهای قلبی

چکیده

در سال های اخیر نقش آزمایشگاه های پزشکی در تشخیص بیماری های قلبی به طور چشمگیری افزایش پیدا کرده است، همچنین امروزه در این زمینه تعداد زیادی بیومارکر قلبی-عروقی پیشنهاد شده است. برای جلوگیری از اشتباهات پزشکی در این حیطه، تکنسین ها و پزشکان می بایست به خوبی بر عوامل تاثیر گذار بر کیفیت نتایج آزمایشگاه آگاه باشند. نظر به اینکه متغیرهای پره آنالیتیک بیشترین تاثیر را در خطاهای آزمایشگاهی دارند، در این مقاله مهمترین عوامل پره آنالیتیک تاثیرگذار در ارزیابی بیومارکرهای قلبی، با تمرکز بر بیومارکرهای مهم این حیطه، که شامل تروپونین قلبی و پپتید دفع کننده سدیم می باشند، مورد بحث قرار می گیرد.

مقدمه

سکته های حاد قلبی از بزرگترین علت های مرگ و میر درجهان هستند. هرساله حدود 15 میلیون نفر در آمریکا و اروپا به دلیل درد قفسه سینه و علائم شبیه سکته قلبی به مراکز اورژانسی مراجعه می کنند.

در سال های اخیر نقش آزمایشگاه در تشخیص بیماری های قلبی به طور چشمگیری افزایش پیدا کرده است(1و2)، به علاوه امروزه در این زمینه بیومارکرهای جدیدی پیشنهاد شده است. با این وجود تروپونین قلبیcTn)) و پپتید دهلیزی دفع کننده سدیم( (BNPاز معمول ترین بیومارکرهای مورد استفاده در کلینیک ها برای ارزیابی بیماری های قلبی هستند، که در این مقاله مورد بررسی قرار می گیرند.

تروپونین I (cTnI) و تروپونین T(cTnT) از قابل اعتماد ترین بیومارکرها در تشخیص سکته های حاد قلبی هستند(3). با پیشرفت تکنولوزی امروزه ارزیابی این بیومارکر به صورت کمی نیز امکان پذیر شده و امکان اندازه گیری مقادیر اندک بالا رفته آن که با عوارض بد همراه است وجود دارد. تروپونین به طور عمده در سندرم قلبی عروقی حاد افزایش دارد با این وجود این بیومارکر در نقص های مزمن یا حاد کلیوی،ایست قلبی،عفونت خونی،آریتمی،امبولیسم ریوی، میوکاردیت، سکته و دیگر بیماری های قلبی دیگر افزایش نشان می دهد(5و4).

آزمایشگاه های تحقیقاتی توانسته اند با مطالعه روی مکانیسم عملکرد قلب به ویژه فعالیت های اندوکرین آن، گروهی از پپتیدهای هورمونی با فعالیت دفع سدیم از قبیل BNP[1]و ANP[2] و... را معرفی نمایند(6). آزمایشگاه های پزشکی معمولا از BNPاستفاده می کنند(1). انجمن قلب اروپا برای تشخیص و درمان ایست قلبی مزمن پیشنهاد می کند که یک ارتباطی بین سطح پپتیدهای دفع کننده سدیم و ایست قلبی وجود دارد. در حقیقت در این زمنیه مطالعات حاکی از وجود یک سیر صعودی(پیشرونده) افزایشی سطح BNPدر بیماران با عملکرد نرمال قلب تا بروز علایم کلینیکی و ایست قلبی وجود دارد. مقادیر نرمال این پپتیدها در بیماران درمان نشده می تواند قویا در رد ایست قلبی و مقادیر لب مرزی آن در صورت وجود علایم بالینی می تواند نشانگر ایست قلبی باشد.

تشخیص آزمایشگاهی

تشخیص آزمایشگاهی به طور معمول به فرایند تشخیص علت و ماهیت بیماری ها در محیط بیرون از بدن(in vitro) به وسیله آزمایشات مشخصی اطلاق می شود. به طور معمول عملکرد تشخیصی آزمایشگاه به سه فاز تقسیم می شود: پره آنالیتیک(قبل از اندازه گیری)، هنگام(حین) اندازه گیری و پست آنالیتیک(پس از اندازه گیری)،

فاز پره آنالیتیک به مرحله شروع جمع آوری نمونه تا قبل از انجام آزمایشات گفته می شود که عمدتا خارج از آزمایشگاه است(آماده سازی بیمار، جمع آوری نمونه، آماده سازی و انتقال نمونه). مطالعات حاکی از آن است که بیش از 70 درصد خطاهای آزمایشگاهی به دلیل عوامل پره آنالیتیک است. دراین میان نمونه هایی که از لحاظ کیفیت(مانند همولیز یا لخته) و کمیت(مانند حجم ناکافی یا نامناسب)(7) نامناسبند، رگ گیری طولانی(8)، میکس ننمودن مناسب لوله های حاوی خون و ضدانعقاد(9)، شرایط نامناسب انتقال و ذخیره نمونه ها(10)، شرایط سانترفیوژ متفاوت مانند زمان(11) باعث کاهش صحت آزمایشات می گردند. در ادامه برخی از مهمترین عوامل تاثیر گذار در ارزیابی بیومارکرهای قلبی مورد بررسی قرار می گیرد.

شرایط بیمار

شرایط بیمار(سطح ناشتایی، ورزش، وضعیت بدن) شایعترین عوامل تغییر پذیر تاثیر گذار در آزمایشات هستند.

سطح ناشتایی

لیپمی دومین عامل پرتکرار مداخله گر(بعد از همولیز) در روش های مختلف اندازه گیری آزمایشگاهی است. عدم وجود زمان کافی بین آخرین وعده غذایی و نمونه گیری باعث ایجاد لیپمی در خون می گردد. بنابراین توصیه شده زمان 6 تا 12 ساعته پس از مصرف آخرین وعده غذایی نمونه گیری صورت گیرد(12)، اگرچه لیپمی با روش های مختلفی از قبیل اولتراسانتریفیوژ و یا مواد شفاف کننده لیپیدها قابل از میان برداشتن است.

یک وعده غذایی سنگین تاثیری بر آزمایشات انعقادی ندارد در حالیکه گزارشاتی مبنی بر تاثیر در آزمایشات هماتولوژیکی و بیوشیمی در دسترس است(13و14). برای ارزیابی تروپونین قلبی برای از بین بردن لیپمی می بایست از اولتراسانتریفیوژ استفاده نمود(15).

فعالیت فیزیکی

فعالیت فیزیکی از مهمترین متغییرهای پره آنالیتک است. ورزش های استقامتی طولانی مدت یا تمرین شدید باعث افزایش گذرا در بیومارکرهای قلبی مانند cTn و BNPو دیگر بیومارکرها می گردد. افزایش سطح cTnI و cTnT در ورزشکاران استقامتی به میزان 30 تا 90 درصد و 10 تا 100 درصد بعد از ورزش هنگامیگه از روشهای قدیمی اندازه گیری این بیومارکرها استفاده میشد گزارش شده است. به علاوه فعالیت نرمال فیزیکی می تواند باعث افزایش 50 درصدی تروپونین در افراد حتی سالم گردد. این نتایج پس از اندازه گیری ایمنواسی cTnI و cTnTدر نوجوانان بعداز انجام تمرین بستکبال یا دویدن روی تردمیل و تایید با روش های ایمنواسی با حساسیت بالا و...حاصل شده است.

در مجموع شواهد مختلفی وجود دارد که فعالیت فیزیکی از مهمترین متغییرهای پره آنالیتیک در ارزیابی cTn و NT-pro BNP(قسمت Nترمینال پروتئین BNP )به ویژه هنگامی که از روش های قدیمی ایمنواسی استفاده می شود، می باشد. شواهدی در خصوص اینکه BNPتحت تاثیر فعالیت فیزیکی قرار گیرد وجود ندارد اما چون BNPنیز از NT-proBNP منشاء می گیرد این تصور وجود دارد که این پروتئین نیز تحت تاثیر ورزش قرار می گیرد(16).

وضعیت بدن

وضعیت بدن در هنگام خونگیری ممکن است باعث تاثیر چشم گیری در حجم پلاسما و متعاقبا تعدادی از تست های آزمایشگاهی گردد. به نظر می رسد تروپونین قلبی تحت تاثیر وضعیت بدن(ایستاده، نشسته، دراز کش)قرار نمی گیرد درحالیکه در خصوصBNP اطلاعاتی وجود ندارد.

تغییرات شبانه روزی

برخی بیومارکرها دچار تغییرات شبانه روزی(روزانه، فصلی، محیطی) که از دیگر عوامل به خوبی شناخته شده از متغیرهای پره آنالیتیک است، می شوند. اندازه گیری تورپونین قلبی با روش های ایمنو اسی با حساسیت بالا نشاندهنده این مهم است که این بیومارکر دارای ریتم شبانه روزی(روزانه) است به طوری که دارای نوک پیک(اوج) غلظت در ساعات صبحگاهی، سپس به تدریج در طی روز کاهش می یابد و مجدد در نیمه های شب بالا می رود، در این خصوص اطلاعاتی در خصوص پپتید دهلیزی دفع کننده سدیم وجود ندارد.

سن و جنسیت

استفاده از روش های ایمنواسی با حساسیت بالا برای اندازه گیری تروپونین حاکی از آن بود که cTnIوcTnT هر دو تحت تاثیر سن و جنسیت قرار می گیرند(16).

ضدانعقاد

در خصوص نقش لوله های جمع آوری نمونه در تعیین مقادیر تروپونین اطلاعات ضد و نقیضی وجود دارد. بعضی از محققین معتقدند وجود هپارین در نمونه باعث کاهش تروپونین(با اتصال به تروپونین وعدم اجازه اتصال آنتی بادی اختصاصی به آن) می شود برخی دیگر این مشاهدات را برای cTnI رد می کنند. به علاوه سرم و پلاسما حاوی سیترات سدیم در اندازه گیری cTnI تداخل ایجاد می کنند.

به نظر می رسد BNP به طور چشم گیری تحت تاثیر نوع ضد انعقاد قرار می گیرد به طوریکه برخی مطالعات حاکی از مقادیر کمتر این پروتیئن در ضدانعقاد K2-EDTA نسبت به هپارین بود. و نیز برخی مطالعات حاکی از مقادیر کمتر BNPدر هپارین و سرم نسبت به EDTAبود. این اختلاف نظرات ممکن است به خاطر اختلاف در روش های ایمنواسی اندازه گیری باشد. در این قسمت نیازمند استاندارد سازی برای اجتناب در اختلاف نتایج می باشد.

همولیز

طبق تعریف همولیز به حضور غلظت های بالای 0.3 گرم بر لیتر هموگلوبین در خون اطلاق می شود که با رنگ صورتی تا قرمز پلاسما پس از سانترفیوژ خون هویدا می شود. همولیز 40 تا 70 درصد نمونه های نامناسب را شامل می شود واز پر تکرارترین عوامل مداخله گر در آزمایشگاه محسوب می شود.

همولیز در روش های ایمنواسی نسبت به روش های فتومتریک تداخل کمتری دارد. اما اگر اختصاصیت آنتی بادی کم باشد ممکن است با برخی از محتویات آزاد شده از گلبول قرمز(در طی همولیز) واکنش متقاطع نشان دهد. یا اینکه برخی از محتویات آزاد شده از گلبول قرمز ممکن است باعث جلوگیری از اتصال آنتی بادی به آنالیت شوند.

مطالعات حاکی از آن است که اگر همولیز ضعیف باشد تاثیر چندانی در ارزیابی بیومارکرهای قلبی ندارد. در حالیکه همولیز شدید تاثیر منفی در آزمایش اندازه گیریcTnT دارد. در خصوص تاثیر همولیز بر cTnI اثرات مثبت متفاوتی ذکر شده است(از 1 درصد به بالا).

بنابراین همولیز ممکن است اثرات متفاوتی بر تروپونین قلبی داشته باشد که این قسمت نیازمند مطالعات بیشتری دارد.

نتیجه گیری

متغییرهای فاز پره آنالیتیک ار مهمترین عوامل تاثیر گذار در کیفیت نتایج آزمایشگاهی می باشند. به منظور حصول نتایج صحیح آزمایشات ارزیابی بیومارکرهای قلبی پزشکان به وِیژه متخصصین قلب و تکنسین های آزمایشگاهی می بایست از تمام جنبه های تاثیر گذار در نتایج کاملا آگاه بوده و نیز مطلع باشند که فاز پره آنالیتیک از مهمترین منابع تغییر نتایج و خطا در آرمایشگاه ها محسوب می شوند.

علی علی ئی، کارشناسی ارشد بیوشیمی بالینی

ایمیل:این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید